იუსტიციის სამინისტრომ არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის საჯარო განხილვა დაასრულა

თარიღი: 05 თებერვალი 2015
5 თებერვალს სასტუმრო „თბილისი მარიოტში“ არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის პროექტი სისხლის სამართლის კანონმდებლობის რეფორმის სამუშაო ჯგუფისა და სასამართლო რეფორმის სამუშაო ჯგუფის  წევრებს წარუდგინეს. ღონისძიებას ესწრებოდნენ აღმასრულებელი, საკანონმდებლო და სასამართლო ხელისუფლების წევრები; არასამთავრობო ორგანიზაციების, ადგილობრივი და საერთაშორისო დონორი ორგანიზაციების წარმომადგენლები. კოდექსის განხილვაში მონაწილეობდნენ   მოქმედი მოსამართლეები, რომლებსაც პროექტით გათვალისწინებული მიდგომებისა და ნოვაციების დანერგვა არასრულწლოვანთა საქმეების განხილვისას პრაქტიკაში მოუხდებათ.

დღევანდელი განხილვით იუსტიციის სამინისტრო ასრულებს საჯარო დისკუსიას არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის პროექტის გარშემო. გამოთქმული წინადადებები და შემოსული შენიშვნები დამუშავდება და შეძლებისდაგვარად აისახება საბოლოო დოკუმენტში, რომელსაც იუსტიციის მინისტრი მთავრობის სხდომაზე წარადგენს.

არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის პირველი პრეზენტაცია იუსტიციის სამინისტრომ 20 იანვარს გამართა და პროექტი სამართლის სისტემის რეფორმის უწყებათაშორისი საკოორდინაციო საბჭოს წარუდგინა. სპეციალური დისკუსია მოეწყო ყვარელში სამთავრობო და არასამთავრობო სექტორის, აგრეთვე, საერთაშორისო ექსპერტების მონაწილეობით; 28 იანვარს კი იუსტიციის მინისტრმა თეა წულუკიანმა პროექტის პრეზენტაცია საერთაშორისო საზოგადოებისათვის გამართა და ის არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების მსოფლიო კონგრესის მონაწილეებს წარუდგინა.

არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსი 18 წლამდე ასაკის მოზარდებისათვის სპეციალიზებული, ევროპული სტანდარტებისა და გაერო-ს ბავშვთა უფლებების დაცვის კონვენციასთან შესაბამისობაში მოყვანილი მართლმსაჯულების სისტემის შექმნას ითვალისწინებს. მისი მთავარი სიახლე 18 წლამდე ასაკის პირებისათვის მართლმსაჯულების სპეციალიზებული ინსტიტუტის შექმნაა. ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ საქართველოში იქნებიან სპეციალიზებული პოლიციელები, გამომძიებლები, პროკურორები და მოსამართლეები, რომლებიც ბავშვების საქმეებს გამოიძიებენ და განიხილავენ, რასაც სახელმწიფოებს ბავშვთა უფლებების კონვენციის მე-40 მუხლის მე-3 პუნქტი ავალდებულებს.

ახალი კოდექსი ერთ საკანონმდებლო აქტში აერთიანებს არასრულწლოვანთა პასუხისმგებლობის, ადმინისტრაციული, სისხლის სამართლის პროცესის, სასჯელაღსრულების და სხვა საკითხების მარეგულირებელ ნორმებს და აწესებს  არასრულწლოვანთა უფლებების დაცვის ახალ სტანდარტსა და მექანიზმებს.

უცვლელი რჩება სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის მინიმალური ასაკი, რაც ისევ 14 წლით განისაზღვრება. სისხლის სამართლის დევნასთან მიმართებაში  უპირატესობა ენიჭება აღდგენითი მართლმსაჯულების და მედიაციის, აგრეთვე, განრიდების ინსტიტუტებს. პატიმრობის, როგორც სასჯელის ფორმის, გამოყენება არასრულწლოვანთან მიმართებაში მხოლოდ უკიდურესი აუცილებლობის შემთხვევაში, მძიმე და განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულებზე იქნება შესაძლებელი და მისი მაქსიმალური ზომა 10-15 წლით განისაზღვრება. იკრძალება არასრულწლოვნისათვის უფრო მაღალი სასჯელის და უვადო თავისუფლების აღკვეთის შეფარდება. ეს მიდგომები არასრულწლოვნებისადმი აღარ იქნება დამოკიდებული ბრალდების მხარის კეთილ ნებაზე, პრაქტიკაზე, არამედ წარმოგვიდგება როგორც ინსტიტუციურად გარანტირებული.

ახალი კოდექსის მიხედვით, ბრალის წარდგენიდან წინასასამართლო სხდომამდე ბავშვისთვის პატიმრობის ვადა 60-დან 40 დღემდე მცირდება, ნასამართლობის მოხსნა კი სასჯელის მოხდისთანავე მოხდება. თუმცა, თუ ადრე გასამართლებული არასრულწლოვანი დანაშაულს განმეორებით ჩაიდენს, სასჯელის დანიშვნის დროს მისი ნასამართლობა მხედველობაში მიიღება. შესაბამისად, კოდექსის მთავარი მიზანი არასრულწლოვნისათვის რესოციალიზაციის შანსის მიცემაა.

ასევე, პატიმრობაში მყოფი არასრულწლოვნისათვის ბრალდებულად ყოფნის ვადა 9-დან 6 თვემდე მცირდება. ნიშანდობლივია, აგრეთვე, რომ ბავშვებთან მიმართებაში მოწმის დაკითხვის ახალი წესი იმოქმედებს. რაც შეეხება სასჯელის მოხდის პირობებს, კოდექსის თანახმად, არასრულწლოვანი ბრალდებული არ შეიძლება განთავსდეს სრულწლოვანთან ერთად არათუ ერთ საკანში, არამედ ერთ დაწესებულებაშიც კი.

არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის პროექტი იუსტიციის სამინისტრომ  სხვა უწყებებთან თანამშრომლობით, ქართველი და უცხოელი ექსპერტების, ასევე, ევროკავშირისა და გაერო-ს ბავშვთა ფონდის (UNICEF) რეკომენდაციების საფუძველზე ევროკავშირის პროექტის − „სისხლის სამართლის სისტემის რეფორმის მხარდაჭერა საქართველოში“  − თანადგომით მოამზადა.